PowerPointKaraoke: improviseren, creëren en presenteren

‘Improviseren, creëren en presenteren’ is het motto van Bliksemfles. Bijna alles wat ik doe heeft daarmee te maken. Deze week kwamen alledrie de onderdelen wel heel mooi samen toen ik voor de gemeente Haarlemmermeer een demonstratie PowerPointKaraoke verzorgde. Eh… wat? PowerPointKaraoke dus, een concept waarbij sprekers een PowerPoint-presentatie houden die ze nog nooit eerder hebben gezien. En waarbij het publiek vooraf het onderwerp bepaalt. Het is aan de spreker zich daar uit te redden en met vaak hilarische gevolgen.

Zo legde ik uit hoe mijn nieuwe religie (met mijzelf in de rol van messias) tot stand kwam aan de hand van slides over beleggen en vertelde collega Laura Doorneweerd aan de hand van dezelfde slides over haar puberteit. Stefan Hendrikx gaf zijn visie op het fuseren van gemeentes met behulp van een presentatie over datascience. En in een door-draai-presentatie presenteerden we een plan over eten, drank en moord binnen de gemeente. Tot slot lieten we het publiek ‘analoge’ slides maken door papier en stiften uit te delen en de tekeningen die dat opleverden vormden de slotpresentatie over watercompensatie en de verkiezingen. Wat maakt dat dit bijzondere format zo goed werkt? Zoals gezegd zijn er naar mijn idee drie pijlers.

Improviseren

Het is voor de spreker een kwestie van flink improviseren: elke slide is een verrassing waar je op in moet spelen. Ondanks het feit dat de vorm anders is dan de gemiddelde improvisatie-speler gewend is zijn dezelfde principes van toepassing. Laat de controle los, vertrouw op je impulsen en neem risico (‘op de volgende slide laat ik zien hoe dat precies werkt…’. En blijf goed kijken en luisteren, in details op de slides zit meestal al genoeg om een heel verhaal aan op te hangen.

Als mede-sprekers vroeg ik twee collega’s uit impro-wereld. En daar had ik geen spijt van, want ik heb erg genoten van hun bijdrages. Bijkomend voordeel van werken met improvisatoren: je krijgt er meteen een portie creativiteit en openheid bij. Toen Laura met het idee van de ter plekke getekende ‘slides’ kwam, was ik daar meteen enthousiast over. En toen ik die ochtend zag dat de ruimte was voorzien van twee schermen waar de presentaties op te zien waren, bedacht ik dat het leuk was twee mensen een ander verhaal bij dezelfde slides te laten vertellen in een soort split-focus. En daar gingen mijn collega’s meteen in mee. Beide ideeën hebben we toegepast en pakten ontzettend goed uit.

Creëren

Een improvisatie-skill-set zorgt er op deze manier voor dat je nieuwe dingen kunt creëren. Dat lijkt bijna vanzelf te gaan. Voor mij erg belangrijk, want ik heb het concept PowerPointKaraoke niet zelf verzonnen (ik geloof dat het vanuit de Verenigde Staten via Duitsland een beetje over is komen waaien, ik ken het dan weer via Victor Romijn en theatersalon De Mus) en dus wilde ik er graag een eigen draai aan geven. Te meer omdat de opdrachtgever vroeg het te benaderen als een voorstelling waar het publiek naar kijkt. En dus niet zoals ik eerder heb gedaan in een vorm waarbij de medewerkers in de organisatie eerst een workshop krijgen en dan voor elkaar gaan presenteren.

Presenteren

PowerPointKaraoke is naast ontzettend leuk om te doen en naar te kijken namelijk ook nog leerzaam. We hielden de gemeente ook een spiegel voor, door met een knipoog aan de haal te gaan met het hun thema’s en jargon. Daarom gebruikten we ook een presentatie van de gemeente zelf. Maar het grootste onderdeel is toch wel de vorm. Het is ook een demonstratie in presenteren. Een groot deel van de humor zit in het feit dat vorm en inhoud zo hard botsen. De vorm is een serieuze presentatie (ik trok niet voor niks een pak aan), maar iedereen in het publiek weet dat het inhoudelijk niet klopt. Bij trainingen benadruk ik dat ook altijd: als je zo goed een onzin-verhaal kunt presenteren, waarom zou je je dan druk maken over een presentatie die je wel hebt voorbereid en waar je wel inhoudelijk achter staat?

Dat iedereen ervan had genoten en om kon lachen, was natuurlijk mooi. Maar nog mooier vond ik een opmerking van de opdrachtgever achteraf. Hij zei dat het soms zo overtuigend was dat hij bijna ging geloven in het verhaal dat we vertelden. En dat allemaal dankzij een flinke portie improviseren, creëren en presenteren.

PS Graag sluit ik deze blog af met de slide die we na iedere geïmproviseerde presentatie lieten zien:

Pubers, improvisatie en denkbeeldige dildo’s

Deze week was ik weer eens op een middelbare school (of eigenlijk: twee op één dag). ’s Ochtends gaf ik workshops theatersport aan 5vwo-ers. Het waren opvallend kleine groepen, zo’n 8 tot 10 leerlingen. Dat bood de ruimte om ze veel aandacht en coaching te geven en ik moet zeggen: ze pikten het heel goed op. Aan het einde liet ik ze een paar scenes improviseren. Toen ik de leerlingen aan de kant om een locatie vroeg, riep iemand ‘een sexshop’ (het blijven pubers…). Normaal gesproken schuif ik zulke suggesties terzijde, maar met deze groep durfde ik het wel aan.

In de sexshop

Uiteraard checkte ik even of de spelers er comfortabel genoeg mee waren en toen dat het geval bleek ging het van start. En het werd een ontzettend leuke scene zonder alle platvloersheid die je verwacht. Een meisje speelde een ongemakkelijk verkoopster op haar eerste dag, een jongen een vaste klant die aanvankelijk heel zelfverzekerd liep te shoppen maar uiteindelijk moest toegeven dat hij verlaten was door zijn vrouw. Zo ontstond midden tussen de denkbeeldige dildo’s en zweepjes een mooie scene die veel meer ging  over menselijke gevoelens en onvermogen dan over de spullen die je in een sexshop tegenkomt. En dat door twee tieners.

Gay I

Even later vroeg ik om een beginzin voor een scene. ‘Ik ben gay’ was de suggestie vanaf de zijkant (het blijven pubers deel II). Met bovenstaande ervaring in het achterhoofd verwierp ik het idee niet meteen. Toen de leerlingen – twee jongens – die gingen spelen ook geen bezwaar maakten, kon het improviseren beginnen. Het spannende moment aan het begin – wie durft deze beladen beginzin uit te spreken – duurde korter dan ik had verwacht. De tegenspeler reageerde eerst afwijzend op deze mededeling, maar met een beetje coaching ontstond weer een mooi verhaal. ‘Ik had op iets meer steun gerekend, we zijn al vrienden vanaf de basisschool’, zei de jongen wiens karakter net uit de kast was gekomen. ‘Dus je wilt niks van me?’ vroeg de ander. ‘Nee man, we kunnen toch gewoon een biertje gaan drinken.’ Ik ken ervaren improvisatie-spelers die dit thema minder goed zouden aanpakken en uitspelen dan deze twee scholieren.

Gay II

’s Avonds speelde ik in Zoetermeer op een andere school. In de zaal ruim 300 nogal uitgelaten brugklassers. Al meteen in de eerste scene  kwam als suggestie uit de zaal dat ik op jongens viel en mijn tegenspeelster op meisjes (het blijven pubers deel III). Waar ze misschien hadden gehoopt op platte grappen, gooiden we het thema pesten er tegenaan. En ok, uiteindelijk slachtten we in science-fiction-style (een andere suggestie uit de zaal) een pester af, maar toch. We lieten heel even zien hoe je ook met dit thema om kunt gaan. En ik dacht nog even terug aan de bovenbouwers van die ochtend die zo mooi het goede voorbeeld gaven.

Zes lessen over leidinggeven uit een middag improviseren met bankiers

Onlangs vroeg De Creatieve Veranderaar me om een blog over improviseren en leidinggeven. Ik schreef over mijn eigen ervaring met een workshop voor bankiers het volgende:

Natuurlijk wilden ze dat het vooral leuk zou worden. Maar het zou ook wel fijn zijn als de deelnemers er wat van op zouden steken. Ik zat aan de koffie bij een grote bank om de mogelijkheden voor een workshop te bespreken. In dat voorgesprek bleek al snel dat het erg onrustig was op de afdeling waar het om ging. Reorganisatie op komst en dus: banen op de tocht. Dus ja, dan is het prettig om wat leuks te doen met zijn allen, maar als onderliggend thema kwamen we al snel op ‘omgaan met verandering en het onverwachte’. Een perfect onderwerp om aan te pakken met improvisatietechnieken.

Nerveus

Toch waren we een beetje nerveus, mijn collega theatertrainer en ik. We waren ruim op tijd op de afgesproken locatie, maar de deelnemers lieten nog even op zich wachten. Ze hadden die middag een spannende meeting, waar misschien meer duidelijk zou worden over de toekomst. Of misschien ook niet. Of een beetje. Afijn, we namen nog maar een kop koffie.

Het begin van een workshop, les of training is altijd even aftasten. Wat is de sfeer in de groep, wat speelt er allemaal? Ik had gekozen voor een rustige opbouw. Beginnen met laagdrempelige oefeningen en kijken hoe de deelnemers reageren. In dit geval: opvallend enthousiast. Ik had rekening gehouden met wat weerstand of een wat negatieve sfeer, maar onzekerheid en zorgen maken ook dat mensen juist behoefte hebben aan afleiding en plezier. Ik kon dus doorschakelen naar wat meer oefeningen en werkvormen. Mijn programma zit niet in beton gegoten, ik pas me aan als de omstandigheden er om vragen. Moet ook wel als je je hebt gespecialieerd in improvisatie.

Op weg naar huis

Zo werd het een leuke workshop waarin veel gelachen werd. Maar ook de boodschap kwam over. Probeer positief te reageren, je te richten op het proces en je niet blind te staren op het product en – vooral – wees in het hier en nu. Wat er in de toekomst gebeurt, zie je dan wel weer. Aan het eind improviseerden de deelnemers van beide groepen enthousiast scenes en spellen voor en met elkaar.

Op weg naar huis bedacht ik dat ik er zelf ook wat van kon leren. Had ik me niet ook vooraf wat zorgen gemaakt over hoe de deelnemers zouden reageren? Dat zijn de mooiste momenten, dat je de deelnemers wat leert in een workshop en er zelf als workshop-leider ook wat uit kunt halen.

De zes lessen over leidinggeven van deze middag zijn wat mij betreft:

1. Wees eerlijk en helder, ook als de boodschap niet prettig of nog niet duidelijk is.

2. Maak je op voorhand niet te veel zorgen over wat er zou kunnen gebeuren.

3. Stel je flexibel op en reageer op wat er dat moment speelt en gebeurt.

4. Onderschat niet hoe veerkrachtig en positief mensen kunnen zijn.

5. Leren en plezier hebben zijn geen tegengestelden, vaak versterken ze elkaar.

6. Practice what you preach. Niet alleen naar buiten toe, voor de mensen waar je leiding aan geeft, maar vooral ook richting jezelf.